Sữa mẹ không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn chứa nhiều thành phần sinh học góp phần định hình hệ vi sinh đường ruột của trẻ. Trong đó, các vi khuẩn có lợi được xem là một trong những yếu tố giúp hệ vi sinh đường ruột của con hình thành và phát triển trong những năm tháng đầu đời.

Vậy những lợi khuẩn nào thường có trong sữa mẹ và chúng đóng vai trò gì đối với hệ tiêu hóa của con. Chúng ta hãy cùng tìm hiểu bài viết dưới đây.

Sữa mẹ có chứa lợi khuẩn không?

Sữa mẹ được xem là một hệ sinh học phức tạp, không chỉ chứa protein, chất béo, vitamin và khoáng chất mà còn có nhiều thành phần hoạt tính sinh học và các vi sinh vật. Dựa trên 44 nghiên cứu khảo sát 3105 mẫu sữa mẹ từ 2655 phụ nữ cho thấy hệ vi sinh trong sữa mẹ khá đa dạng, với sự hiện diện thường xuyên của các nhóm như Staphylococcus, Streptococcus, Lactobacillus và Bifidobacterium,…

Các vi khuẩn này có thể góp phần vào quá trình tiếp xúc và hình thành hệ vi sinh của trẻ, đặc biệt trong giai đoạn đầu đời. Tuy nhiên, thành phần hệ vi sinh trong sữa mẹ không cố định mà có thể thay đổi theo nhiều yếu tố như giai đoạn tiết sữa, sức khỏe và chế độ ăn của mẹ. Ngoài ra phương pháp sinh, việc sử dụng kháng sinh và các yếu tố môi trường cũng ảnh hưởng đến lợi khuẩn có trong sữa mẹ thay đổi.

Những lợi khuẩn phổ biến được tìm thấy trong sữa mẹ

Sữa mẹ chứa nhiều nhóm vi khuẩn khác nhau, trong đó Lactobacillus và Bifidobacterium là hai nhóm được nghiên cứu đáng chú ý bởi mối liên hệ với hệ vi sinh đường ruột của trẻ.

Lactobacillus

Lactobacillus là một trong những nhóm vi khuẩn lactic thường được phát hiện trong sữa mẹ. Các nghiên cứu cho thấy sự hiện diện và mức độ đa dạng của lactobacillus trong sữa mẹ có thể thay đổi giữa các bà mẹ và phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.

Trong một số chủng thuộc nhóm Lactobacillus đã được nghiên cứu chuyên sâu về khả năng thích nghi với môi trường đường tiêu hóa và hỗ trợ duy trì sự cân bằng của hệ vi sinh. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ tác dụng của từng chủng, bởi những vi khuẩn cùng thuộc một nhóm hoặc một loài chưa chắc có đặc tính và hiệu quả giống nhau.

Đây cũng là lý do khi lựa chọn các sản phẩm men vi sinh, ba mẹ nên quan tâm đến tên chủng cụ thể, hàm lượng và bằng chứng nghiên cứu thay vì chỉ dựa trên tên nhóm vi khuẩn.

Bifidobacterium

Bifidobacterium cũng là một trong những nhóm vi khuẩn thường được tìm thấy trong sữa mẹ và đóng vai trò quan trọng trong hệ vi sinh đường ruột của trẻ nhỏ. Một số nghiên cứu cho thấy các thành phần trong sữa mẹ, đặc biệt là HMO (Human Milk Oligosaccharides) có thể hỗ trợ chọn lọc và thúc đẩy sự phát triển của một số vi khuẩn có lợi như Bifidobacterium trong đường ruột trẻ. 

Sự kết hợp giữa vi khuẩn có lợi và các thành phần sinh học trong sữa mẹ tạo nên một môi trường thuận lợi cho quá trình hình thành hệ vi sinh đường ruột trong giai đoạn đầu đời. 

Các nhóm vi khuẩn khác

Bên cạnh Lactobacillus và Bifidobacterium, nhiều nhóm vi khuẩn khác cũng được phát hiện trong sữa mẹ như Staphylococcus, Streptococcus, Enterococcus, Corynebacterium, Bacteroides và một số nhóm khác. 

Sự đa dạng này cho thấy hệ vi sinh của sữa mẹ là một hệ sinh thái phức tạp. Thành phần của hệ vi sinh có thể khác nhau giữa từng người mẹ và thay đổi trong quá trình cho con bú, vì vậy các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu về nguồn gốc cũng như vai trò của từng nhóm vi sinh vật đối với sức khỏe của trẻ.

Lợi khuẩn từ sữa mẹ đóng vai trò gì đối với hệ vi sinh đường ruột của trẻ?

Những tháng đầu đời là giai đoạn hệ vi sinh đường ruột của trẻ liên tục thay đổi và phát triển. Các vi sinh vật từ sữa mẹ cùng với nhiều yếu tố khác có thể góp phần vào quá trình hình thành hệ sinh thái đường ruột và sự tương tác giữa hệ vi sinh với cơ thể trẻ.

Bổ sung các vi khuẩn có lợi đến đường ruột của trẻ

Theo nghiên cứu khoa học, sữa mẹ bổ sung rất đa dạng các loại lợi khuẩn khác nhau. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp hình thành và phát triển hệ vi sinh đường ruột của trẻ trong những năm đầu đời.

Tạo môi trường thuận lợi cho các vi khuẩn có lợi phát triển

HMO trong sữa mẹ chính là synbiotics tự nhiên – nguồn dinh dưỡng quan trọng nuôi dưỡng các vi khuẩn tại đường ruột. Ngoài ra nó đóng vai trò như một nguồn cơ chất giúp chọn lọc và thúc đẩy sự phát triển của một số vi khuẩn có lợi, đặc biệt là Bifidobacterium trong đường ruột của trẻ.

Khi các vi khuẩn này sử dụng HMO, chúng tạo ra các sản phẩm chuyển hóa như acid béo chuỗi ngắn (SCFA), góp phần tạo nên môi trường phù hợp cho hệ vi sinh đường ruột. Đây là một trong những cơ chế khiến sữa mẹ có vai trò đặc biệt đối với quá trình hình thành hệ vi sinh đường ruột trong giai đoạn đầu đời.

Duy trì sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh không đơn thuần là có thật nhiều vi khuẩn có lợi mà quan trọng hơn là duy trì được sự cân bằng giữa các nhóm vi sinh vật.

Các vi khuẩn có lợi có thể tương tác với nhau và với môi trường đường ruột thông qua quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng. Chẳng hạn, quá trình lên men carbohydrate bởi một số vi khuẩn đường ruột tạo ra các chất chuyển hóa có thể làm thay đổi môi trường tại ruột, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của các nhóm vi khuẩn khác.

Ở trẻ bú mẹ, HMO có trong sữa mẹ góp phần thúc đẩy sự phát triển của các nhóm Bifidobacterium thích nghi với việc sử dụng carbohydrate này. Sự gia tăng của những nhóm vi khuẩn phù hợp có thể góp phần tạo nên một hệ sinh thái đường ruột đặc trưng của giai đoạn sơ sinh.

Góp phần hỗ trợ hàng rào bảo vệ của đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột không tồn tại độc lập mà có sự tương tác liên tục với niêm mạc và hàng rào biểu mô đường ruột.

Các sản phẩm chuyển hóa do vi khuẩn tạo ra, trong đó có SCFA có thể tham gia vào nhiều quá trình sinh học tại đường ruột, bao gồm duy trì chức năng của tế bào biểu mô và môi trường đường ruột.

Bên cạnh hệ vi sinh, sữa mẹ còn chứa nhiều thành phần sinh học khác nhau như lactoferrin, kháng thể và các yếu tố miễn dịch cùng tham gia tạo nên môi trường bảo vệ cho đường tiêu hóa của trẻ. Vì vậy, tác động của sữa mẹ lên sức khỏe đường ruột không đến từ một loại lợi khuẩn đơn lẻ mà là sự phối hợp của nhiều thành phần.

Hỗ trợ sự tương tác giữa hệ vi sinh đường ruột và hệ miễn dịch

Đường ruột là một trong những nơi có sự tương tác chặt chẽ giữa hệ vi sinh và hệ miễn dịch. Trong những năm tháng đầu đời, khi cả hai hệ thống này vẫn đang phát triển, sự hình thành hệ vi sinh đường ruột có thể ảnh hưởng đến quá trình “làm quen” và điều hòa các phản ứng miễn dịch. 

Các vi khuẩn đường ruột cùng những chất chuyển hóa do chúng tạo ra có thể tương tác với các tế bào miễn dịch và niêm mạc ruột. Trong khi đó, các thành phần của sữa mẹ như HMO, kháng thể và yếu tố sinh học góp phần tạo nên môi trường thuận lợi cho quá trình này.

L.reuteri Protectis – Chủng lợi khuẩn được phân lập từ sữa mẹ 

Thấu hiểu cơ chế nuôi dưỡng tự nhiên từ sữa mẹ, các nhà khoa học đã nghiên cứu giải pháp bổ sung lợi khuẩn cho trẻ để giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột ngay từ những năm tháng đầu đời.

Vào năm 1990, tiến sĩ Ivan Casas, giám đốc nghiên cứu của BioGaia đã tìm thấy chủng lợi khuẩn này trong sữa mẹ của người phụ nữ da đỏ khỏe mạnh ở Peru sống tại dãy Andes. Từ nền tảng đó, L.reuteri Protectis đã được nghiên cứu qua hơn 200 thử nghiệm lâm sàng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Đáng chú ý, các nghiên cứu trên trẻ bú mẹ cho thấy việc bổ sung L.reuteri Protectis có thể giúp giảm thời gian quấy khóc ở trẻ bị khóc dạ đề, những kết quả này cũng được đánh giá trong các nghiên cứu tổng hợp và thử nghiệm lâm sàng độc lập.

Điều này cho thấy hành trình từ một chủng vi khuẩn được tìm thấy trong tự nhiên đến một lợi  được nghiên cứu ở cấp độ chủng không chỉ dừng lại ở nguồn gốc, mà còn cần được chứng minh qua các nghiên cứu về tính an toàn, đặc tính sinh học và hiệu quả trên từng đối tượng sử dụng. 

Sữa mẹ không chỉ là nguồn dinh dưỡng quan trọng mà còn chứa một hệ vi sinh đa dạng cùng nhiều thành phần sinh học có thể góp phần vào quá trình hình thành hệ vi sinh đường ruột của trẻ. Trong đó, Lactobacillus và Bifidobacterium là những nhóm vi khuẩn thường được phát hiện và được nghiên cứu về mối liên hệ với hệ vi sinh của trẻ.